Việt Nam dự kiến xây dựng khoảng 10-15 trung tâm nghiên cứu và phòng thí nghiệm quốc gia quy mô lớn, tập trung vào AI, bán dẫn... phục vụ mục tiêu làm chủ công nghệ chiến lược.
Tại buổi làm việc của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày 25/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhận định Việt Nam vẫn thiếu các trung tâm nghiên cứu xuất sắc, thiếu phòng thí nghiệm hiện đại, thiếu cơ sở dữ liệu lớn, hạ tầng tính toán dùng chung và cơ chế đầu tư dài hạn cho các nhóm nghiên cứu mạnh. Nhiều thiết bị, phòng thí nghiệm được đầu tư phân tán, thiếu kết nối, hiệu quả khai thác chưa cao.
Theo đó, Tổng Bí thư Tô Lâm cho rằng Việt Nam cần tập trung xây dựng hạ tầng dữ liệu và hạ tầng tri thức quốc gia, coi đây là nền tảng cho nghiên cứu khoa học trong giai đoạn mới. Ngoài các nội dung như hệ thống thiết bị dùng chung, hạ tầng tính toán hiệu năng cao, dữ liệu khoa học, dữ liệu xã hội, thư viện số, kho dữ liệu, phòng thí nghiệm trọng điểm cũng là một trong những nội dung cần đầu tư xây dựng.
Thực tế từ năm 2000, Nhà nước đã đầu tư xây dựng 16 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia trong các lĩnh vực công nghệ sinh học, công nghệ thông tin, vật liệu, tự động hóa, cơ khí, hóa học, môi trường, đo lường và năng lượng, tổng kinh phí khoảng 967 tỷ đồng. Các phòng thí nghiệm này góp phần hình thành một số nhóm nghiên cứu mạnh, đào tạo nhân lực trình độ cao và tạo nền tảng cho hoạt động khoa học công nghệ.
Tuy nhiên, theo đánh giá của Bộ Khoa học và Công nghệ, hệ thống này chưa thực sự trở thành hạ tầng nghiên cứu chiến lược của quốc gia, chưa tạo được năng lực nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ lõi có vai trò dẫn dắt các ngành công nghiệp chiến lược. Những hạn chế tồn tại ở nhiều khía cạnh, từ quy hoạch, đầu tư, quản trị đến cơ chế tài chính và phát triển nhân lực.
Những đánh giá này cũng đặt ra yêu cầu tái cấu trúc toàn diện hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia nhằm đáp ứng mục tiêu phát triển các công nghệ chiến lược trong giai đoạn mới.
Phòng thí nghiệm bán dẫn Trung tâm nghiên cứu triển khai, Khu công nghệ cao TP HCM, tháng 12/2024. Ảnh: Quỳnh Trần
Phòng thí nghiệm trọng điểm là hạ tầng cốt lõi
Tại hội thảo "Báo cáo và trao đổi, đề xuất mô hình tổ chức, quản lý, vận hành các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia", hôm 2/6, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm để phục vụ nghiên cứu phát triển và làm chủ công nghệ chiến lược. Đây là "hạ tầng cốt lõi đối với năng lực nghiên cứu, phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của quốc gia", ông nói. Hệ thống này cũng có tác động rất lớn đến việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao.